Zabawy wyciszające dla dzieci: po przedszkolu i przed snem

Zabawy wyciszające dla dzieci to wolne, ciche zabawy, w których ciało ma konkretną robotę: pcha ścianę, kołysze się jak drzewo, leży pod „pizzą” z ciepłych dłoni albo łowi uszami ciche dźwięki. Najbardziej przydają się dwa razy w ciągu dnia: po przedszkolu i przed snem. Poniżej znajdziesz 10 takich zabaw dla dzieci od roku do 8 lat, z gotowymi zdaniami, oraz to, co dorosły robi najpierw.
Najpierw wycisza się dorosły
Zanim zaproponujesz zabawę, zwolnij ty. Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) radzi zacząć od siebie: jeśli się denerwujesz, najpierw uspokój siebie, a dopiero potem zajmij się dzieckiem, bo krzyk może pogorszyć sprawę. Z tej samej porady pochodzą trzy proste rzeczy:
- odłóż telefon,
- zejdź na wysokość dziecka albo niżej,
- mów spokojnym, kojącym głosem.
AAP wymienia też sposoby, z których zrobione są zabawy w tym tekście: kołysanie, muzykę, masaż dłoni albo ciała, przytulenie, rozciąganie i robienie czegoś obok siebie, na przykład kolorowanie.
Dwie zasady na start. Proponujesz, a nie każesz: dziecko może odmówić, a ty możesz zacząć bez niego. I nie ma „siedź spokojnie, bo”. Za wyciszenie nie ma nagrody, a za jego brak nie ma kary.
Jak wyciszyć dziecko po przedszkolu
Po kilku godzinach w grupie dziecko bywa głodne i zmęczone. Brytyjska służba zdrowia NHS pisze o napadach złości u maluchów, że może za nimi stać właśnie zmęczenie albo głód i wtedy rozwiązanie bywa proste. Dlatego kolejność jest taka: woda i coś do jedzenia, kilkanaście minut bez pytań i planów, a dopiero potem zabawa. Jeśli pogoda pozwala, wróćcie pieszo albo zahaczcie o plac zabaw: pacjent.gov.pl wśród zasad dobrego snu dziecka wymienia ruch i świeże powietrze w ciągu dnia.
W domu wiele dzieci lubi najpierw coś pchać albo nosić, a dopiero potem chce posiedzieć w ciszy. Nie każde: sprawdź, co pasuje twojemu.
Pchamy ścianę
- Potrzebujesz: gołej, stałej ściany i dużej poduszki z kanapy. Wiek: 2-8 lat. Czas: 2 minuty.
- Jak: dwie, trzy rundy pchania ściany dłońmi (tylko ściany, nigdy drzwi ani szafy) na głośne liczenie do pięciu. Krok po kroku opisujemy tę zabawę w tekście o gimnastyce porannej dla dzieci. Po południu dochodzi noszenie: dziecko przenosi poduszkę na drugi koniec pokoju i z powrotem, nisko i mocno przytuloną, tak żeby widziało, gdzie idzie.
Wielka przeprowadzka
- Potrzebujesz: kosza na pranie albo kartonu i kilku pluszaków. Wiek: 1-4 lata. Czas: 5 minut.
- Jak: maluch wkłada misie do kosza i pcha go przez pokój do nowego domu, na przykład pod okno. Tam misie wysiadają, a pusty kosz wraca po następne. Idziesz obok, po płaskiej podłodze, z dala od schodów i drzwi na balkon, a dziecko nie wsiada do kosza.
- Powiedz: „Pchasz mocno, kosz jedzie”.
Bałwan topnieje
- Potrzebujesz: dywanu albo koca na podłodze, z dala od mebli. Wiek: 1-8 lat. Czas: 2 minuty.
- Jak: stoicie sztywno jak bałwany. Mówisz cicho „Wychodzi słoneczko” i liczysz wolno do pięciu, a na każdą liczbę mięknie coś innego: głowa, ręce, plecy, kolana. Bałwan siada, kładzie się jak kałuża i robi trzy wolne oddechy. Na podłogę schodzicie powoli, przez kolana, bez padania. Najmłodsi topnieją na twoich kolanach.
- Powiedz: „Co topnieje najpierw: nos, ręce czy brzuch?”
Cicha minuta
- Potrzebujesz: metalowej pokrywki albo kubka i łyżeczki. Wiek: 3-6 lat. Czas: 3 minuty.
- Jak: stukasz raz łyżeczką i słuchacie, aż dźwięk całkiem zniknie. Kto przestaje go słyszeć, podnosi rękę. Potem przez pół minuty siedzicie cicho i łowicie uszami wszystko, co słychać: lodówkę, kroki sąsiada, ptaka. Na koniec liczycie złowione dźwięki na palcach. Trzylatkowi wystarczy sam gasnący dźwięk.
- Powiedz: „Teraz siedzimy cicho i łowimy uszami wszystko, co słychać”.
Dla dziecka, które po obiedzie już nie śpi, jest też Cicha godzina z koszykiem (2-8 lat): trzy ciche rzeczy w koszyku, koc jako wyspa i ty obok ze swoją książką. Zaczynacie od dziesięciu minut. To nigdy nie jest kara.
Jak wyciszyć dziecko przed snem
NHS radzi zaczynać wyciszanie około 30 minut przed porą, o której dziecko zwykle zasypia, i odłożyć ekrany na 30-60 minut przed snem. AAP mówi o co najmniej godzinie bez ekranów, przygaszonym świetle i czasie na zwolnienie. Wieczorne zabawy są więc wolne i ciche, a ostatnia kończy się w łóżku. Wybierz jedną albo dwie, nie wszystkie.
Zwierzęta idą spać
- Potrzebujesz: dywanu albo łóżka. Wiek: 2-6 lat. Czas: 10 minut.
- Jak: mówisz powoli, a dziecko zmienia się w kolejne zwierzę. Kot wygina grzbiet, żyrafa sięga po ostatni listek, motyl składa skrzydła, żółw chowa się w skorupie, a niedźwiedź wchodzi do gawry, czyli pod kołdrę. Rozciągacie się tylko do miejsca, w którym jest przyjemnie. Dwulatek robi kota i niedźwiedzia.
- Powiedz: „Jeszcze jeden oddech. I jeszcze jeden”.
Drzewo na wietrze
- Potrzebujesz: wolnego kawałka dywanu. Wiek: 3-8 lat. Czas: 3 minuty.
- Jak: dziecko staje jak drzewo: stopy to korzenie, ręce to gałęzie. Ty jesteś wiatrem. Najpierw wieje mocno i drzewo kołysze się szeroko, ale wolno. Potem wiatr słabnie i ruszają się już tylko liście, czyli palce. Na koniec drzewo stoi bez ruchu przez trzy wolne oddechy. Stoicie na boso albo w skarpetkach z antypoślizgiem, stopy zostają na ziemi, a kto się chwieje, kołysze się na siedząco.
- Powiedz: „Jakim drzewem dziś jesteś: dębem, brzozą czy choinką?”
Ciężkie łapy
- Potrzebujesz: tylko łóżka. Wiek: 2-8 lat. Czas: 3 minuty.
- Jak: dziecko powoli i mocno wciska dłonie w łóżko, jak miś, który ugniata sobie posłanie, a wy liczycie cicho na głos do pięciu. Potem dociska dłoń do dłoni. Na twoje ciche „puść” łapy opadają na kołdrę, ciężkie i miękkie. Trzy rundy, każda wolniejsza. Wciskacie tylko tak mocno, jak jest przyjemnie.
- Powiedz: „Wciskamy, mocno, mocno, i puszczamy”.
Masaż-pizza
- Potrzebujesz: łóżka albo koca. Wiek: 2-8 lat. Czas: 5 minut.
- Jak: najpierw pytasz o zgodę. Dziecko leży na brzuchu, a ty robisz na jego plecach pizzę: wałkujesz ciasto przedramieniem, rozsmarowujesz sos dłonią, sypiesz ser lekkim stukaniem palców i pieczesz ją ciepłymi dłońmi, licząc do pięciu. Dotyk jest lekki i tylko na plecach, a na „stop” od razu przestajesz.
- Powiedz: „Zrobić ci na plecach pizzę? Mocniej czy lżej?”
Dla najmłodszych: Łódka na falach i Misiowy przytulas
- Łódka na falach (1-3 lata, 3 minuty): siadacie na środku łóżka albo na dywanie i kołyszecie się powoli z boku na bok, a ty nucisz. Fale robią się coraz mniejsze, aż łódka staje w porcie. Powiedz szeptem: „Łódka śpi. Dobranoc, morze”.
- Misiowy przytulas (1-3 lata, 2 minuty), dobry też w dzień, po bieganiu: każde z was mocno przytula swojego pluszaka i liczycie do trzech. Potem uścisk robi się luźny, a misie kołyszą się powoli w ramionach. Ściskacie tylko pluszaki. Powiedz: „Jak mocno przytulasz misia? A jak delikatnie?”
Na koniec można dołożyć trzy wolne oddechy z misiem na brzuchu. Zabawy z oddechem opisujemy osobno w tekście ćwiczenia oddechowe dla dzieci, a cały wieczór krok po kroku w tekście rytuał przed snem.
Co nie pomaga
- Gonitwy i łaskotki tuż przed snem. Zostaw je na popołudnie.
- Bajka na ekranie tuż przed łóżkiem. NHS i AAP radzą odłożyć ekrany przed snem, więc na ostatnie pół godziny zostaje książka albo bajka do słuchania.
- „Uspokój się!” wołane z drugiego pokoju. Podejdź, kucnij i powiedz jedno spokojne zdanie.
- Nagrody i kary za spokój. Naklejka za leżenie albo „bo nie będzie bajki” robią z wyciszenia egzamin.
- Nowa zabawa w środku wybuchu. Najpierw przeczekaj burzę obok dziecka. NHS pisze wprost, że krzyk w odpowiedzi nie kończy napadu złości. Zabawę zaproponuj, gdy burza minie.
- Dotyk na siłę. Nie każde dziecko lubi przytulanie czy masaż. Wtedy mówisz same słowa, a dziecko samo kładzie dłoń tam, gdzie chce.
Jeśli trudne popołudnia, wybuchy złości albo kłopoty z zasypianiem trwają długo, porozmawiaj z pediatrą. Więcej o trudnych wieczorach jest w tekście dziecko nie chce spać.
Wszystkie zabawy z tego tekstu są w bibliotece Givyx for Kids, aplikacji dla rodziców dzieci w wieku 1-8 lat. W Givyx for Kids powstał też program „Ruch, stop, oddech”: krótka sesja na dni powszednie, a wieczorem, na ekranie Dobranoc, 2-4 minuty wyciszenia przed bajką, czyli jeden wolny ruch i jedna zabawa oddechowa, bez dźwięków. Telefon trzyma rodzic, a dziecko niczego nie klika. Dla każdego dziecka osobno da się włączyć ciche sygnały albo wersję bez dotyku. Nie ma punktów ani nagród i niczego nie obiecujemy: to kilka minut ruchu i zabawy razem. Program trafi do aplikacji z aktualizacją. Wpisz e-mail na listę Givyx for Kids, a damy znać, kiedy aplikacja będzie do pobrania na twój telefon.
Najczęstsze pytania
Jak wyciszyć dziecko przed snem?
Zacznij około pół godziny przed porą zasypiania, jak radzi NHS. Przygaś światło, wyłącz ekrany, mów ciszej. Zróbcie jedną wolną zabawę, na przykład Zwierzęta idą spać albo Ciężkie łapy, a potem stały rytuał: zęby, bajka, dobranoc.
Jak wyciszyć dziecko po przedszkolu?
Najpierw woda, coś do jedzenia i chwila bez pytań. Potem coś dla mięśni, na przykład Pchamy ścianę, i dopiero cicha zabawa, taka jak Cicha minuta. Jeśli dziecko woli po prostu posiedzieć ci na kolanach, to też jest dobre wyciszenie.
Jakie zabawy wyciszające wybrać dla 3 latków?
Krótkie i z konkretnym obrazem: Bałwan topnieje, Drzewo na wietrze, Ciężkie łapy i Masaż-pizza, a po południu Pchamy ścianę i Cicha minuta w wersji z samym gasnącym dźwiękiem. Rób wszystko razem z dzieckiem i niczego nie poprawiaj.
Co robić, gdy zabawy wyciszające nie działają?
Żadna zabawa nie pasuje każdemu dziecku ani na każdy dzień. Zmień porę, skróć zabawę do minuty albo zostań przy samym przytuleniu i ciszy. Jeśli trudności trwają tygodniami albo coś cię niepokoi, porozmawiaj z pediatrą.
Zobacz też
- Rytuał przed snem: spokojny wieczór krok po kroku
- Dziecko nie chce spać wieczorem: co naprawdę pomaga
- Ćwiczenia oddechowe dla dzieci: zabawy na spokojny oddech


