Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy: zasady i zabawy w stop

„Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy” to podwórkowa zabawa w stop: jedna osoba stoi tyłem i woła hasło, reszta skrada się w jej stronę, a kiedy Baba Jaga się odwraca, wszyscy zastygają bez ruchu. Kto pierwszy jej dotknie, zajmuje jej miejsce. Poniżej klasyczne zasady, domowa wersja, w której nikt nie odpada, i podobne zabawy z zatrzymaniem dla dzieci od roku do 8 lat.
Na czym polega zabawa „Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy”
Zabawę spisało Laboratorium Zabaw Tradycyjnych, projekt Forum Muzyki Tradycyjnej. Według jego karty jest powszechna, nie z jednego regionu, i pasuje dzieciom od około 4. roku życia. Karta ma dwie wersje: gonitwę, w której Baba Jaga łapie graczy, i wariant z zastyganiem. Oto on:
- Dzieci wybierają Babę Jagę, na przykład wyliczanką.
- Baba Jaga staje w pewnej odległości od reszty i odwraca się tyłem.
- Na sygnał gracze biegną w jej stronę. Baba Jaga mówi: „Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy!” i się odwraca.
- Odtąd nikt nie może się poruszyć, zmienić miny, odezwać się ani zaśmiać. Baba Jaga podchodzi i próbuje graczy rozśmieszyć.
- Kto się poruszy albo zaśmieje, wraca na start. Potem Baba Jaga znów się odwraca i cykl się powtarza.
- Kto pierwszy dotknie Baby Jagi, kiedy ta nie patrzy, zajmuje jej miejsce.
Wersja domowa: nikt nie odpada i nikt nie biegnie
W mieszkaniu klasyczne zasady warto złagodzić: powrót na start po każdym drgnięciu szybko kończy się łzami, a bieg w stronę ściany guzem. Tak gramy w domu z dziećmi w wieku 4-8 lat, przez około 10 minut:
- Stajesz twarzą do ściany, a dziecko po drugiej stronie pokoju. Zasada jest jedna: kiedy Baba Jaga patrzy, stoimy jak posągi.
- Wołasz hasło raz wolno, raz szybko i na ostatnim słowie się odwracasz. Dziecko skrada się krokiem, nie biegnie.
- Kto się poruszy, cofa się o jeden krok i gra dalej. Nikt nie odpada i nikt nie wraca na start.
- Kiedy dziecko dotknie ściany obok ciebie, zamieniacie się rolami.
Co powiedzieć: „Widzę ruszający się palec. Krok do tyłu”. Mów to lekko, a w roli gracza daj się czasem przyłapać.
Baba Jaga to tutaj tylko nazwa: nikogo nie straszy, nie goni i nie łapie. Jeśli dziecko boi się samego słowa, zmieńcie hasło na „Raz, dwa, trzy, sowa patrzy”.
Zanim zaczniecie
- Pusta podłoga: bez zabawek i bez dywaników, które się ślizgają.
- Boso albo w skarpetkach z antypoślizgiem, nigdy w zwykłych skarpetkach na śliskiej podłodze.
- Z dala od schodów, rogów stołu i szklanych drzwi.
- Nic w buzi i nic w rękach: ani lizaka, ani kredki.
- Na dworze: płaska trawa, daleko od ulicy.
Zabawy w stop dla 1-2 latka: pauza przed niespodzianką
Roczne dziecko nie zastygnie jeszcze jak posąg. Z nim gra się w czekanie na coś, co zna i lubi.
Kółko graniaste
Potrzebujesz: dywanu, z dala od mebli. Wiek: 1-2 lata. Czas: 3 minuty.
- Idziecie powoli w kółko, za ręce albo obok siebie, i mówicie starą rymowankę: „Kółko graniaste, czworokanciaste, kółko nam się połamało, cztery grosze kosztowało, a my wszyscy bęc!”.
- Przed „bęc!” zatrzymaj się i odczekaj dwa, trzy oddechy z uśmiechem.
- Na „bęc!” siadacie razem na pupie. Jeśli maluch usiądzie wcześniej, śmiejecie się i gracie dalej.
Co powiedzieć: „Idziemy w kółko. Teraz czekamy. Bęc! Siedzimy”. Siadajcie miękko, bez rzucania się do tyłu, a ty bądź na wyciągnięcie ręki.
Zabawy ruchowe przy muzyce dla 2-4 latka
Dwulatkowi i trzylatkowi daj sygnał, który dobrze słychać: muzyka cichnie albo pada jedno krótkie słowo. Najprostsza jest Zamrażanka (2-6 lat), czyli taniec, który staje, kiedy przestajesz nucić. Opisaliśmy ją w tekście o zabawach ruchowych w domu.
Wolno jak żółw, szybko jak zając
Potrzebujesz: niczego. Wiek: 2-5 lat. Czas: 5 minut.
- Pokaż trzy hasła: „żółw” to bardzo wolny krok, „zając” to szybkie dreptanie, a „stop” to posąg.
- Mów hasła i idźcie razem po pokoju. Zmieniaj je coraz częściej.
- Potem hasła wydaje dziecko, a ty słuchasz.
Co powiedzieć: „Żóóółw. Zając! Stop. Zatrzymałeś się od razu”. Szybko znaczy tu drobnym krokiem, nie biegiem.
Śpiące zwierzaki
Potrzebujesz: wolnego kawałka dywanu. Wiek: 3-5 lat. Czas: 5 minut.
- Nucisz kołysankę, a dziecko kładzie się i „śpi”.
- Milkniesz i mówisz: „Budzi się żaba”. Dziecko wstaje i skacze w miejscu jak żaba.
- Kołysanka wraca i zwierzak od razu znów się kładzie. Poczekaj, aż ciało będzie spokojne, i dopiero wtedy budź następne.
Co powiedzieć: „Kołysanka gra, zwierzaki śpią”. Kładziemy się powoli, bez rzucania się na podłogę.
Zabawa w figurki i zamiana zasad dla 4-8 latka
Starszak umie już stanąć na hasło, więc można dołożyć zadanie. Center on the Developing Child z Harvardu radzi tak utrudniać taniec z zamrożeniem: gdy muzyka cichnie, dziecko zastyga w pozie z obrazka.
Figurki przy muzyce
Potrzebujesz: muzyki i kilku kartek z narysowanymi pozami: gwiazda, bocian, rakieta, kulka. Wiek: od 4 lat. Czas: 10 minut.
- Dziecko tańczy, a ty w dowolnej chwili wyłączasz muzykę i podnosisz jedną kartkę.
- Dziecko zastyga w tej figurce na kilka sekund, aż muzyka wróci.
- Po kilku rundach zamiana: dziecko wyłącza muzykę i wybiera figurki dla ciebie.
Co powiedzieć: „Muzyka stop. Jaka to figurka?” W Givyx for Kids to Zamrożona figura z obrazka (4-7 lat).
Głowa, kolana na odwrót
Potrzebujesz: niczego. Wiek: 4-8 lat. Czas: 5 minut.
- Najpierw zwyczajnie: mówisz „głowa” albo „kolana”, a dziecko dotyka tego, co słyszy.
- Potem na odwrót: na „głowa” dotyka kolan, a na „kolana” głowy. Zacznij wolno.
- Kiedy idzie gładko, dodaj drugą parę: ramiona i stopy.
Co powiedzieć: „Ręce cię oszukały. Jeszcze raz?”
Tę samą zamianę zasad da się wpleść w Babę Jagę. W zabawie Baba Jaga patrzy na kolory (4-8 lat) pokazujesz kartki: zielona znaczy „idziemy”, czerwona „stop”, żółta „na palcach”. Po kilku rundach zamiana: czerwona znaczy „idziemy”, a zielona „stop”.
Łatwiej, trudniej i po cichu
Dobra zabawa w stop jest odrobinę za trudna: dziecko czasem się myli i samo się z tego śmieje. Jeśli myli się za każdym razem, zrób krok w dół. Jeśli się nudzi, krok w górę. U malucha stopniem trudności jest długość pauzy: najpierw jeden oddech, potem dwa, trzy.
| Zabawa | Łatwiej | Trudniej |
|---|---|---|
| Wolno jak żółw, szybko jak zając | Dwa hasła i ręka w twojej ręce. | „Żółw” znaczy szybko, a „zając” wolno. |
| Baba Jaga patrzy | Krótkie hasło, zawsze tak samo wolno, i powolny obrót. | Na „Baba Jaga śpi!” idziecie dalej, chociaż patrzy. Stoicie tylko na „patrzy”. |
| Głowa, kolana na odwrót | Jedna para i bardzo wolne tempo. | Trzy pary, a hasło „zwyczajnie” przywraca zwykłą zasadę. |
Wersja cicha. Nie każde dziecko lubi nagły okrzyk albo urwaną muzykę. Wtedy sygnałem może być coś, co widać: zielona i czerwona kartka, podniesiona dłoń albo hasło powiedziane szeptem. Baba Jaga może też odwracać się bez słowa.
Bez odpadania. W każdej z tych zabaw pomyłka kosztuje najwyżej krok do tyłu albo śmieszną minę. Nikt nie siada pod ścianą.
Co o zabawach w stop mówią badania
Podobne zabawy sprawdzano w amerykańskich przedszkolach w programie „Red Light, Purple Light”. W badaniu z 2019 roku (McClelland i współpracownicy) przeanalizowano wyniki 157 dzieci w wieku 3-5 lat z rodzin o niskich dochodach. Nauczyciele prowadzili w kręgu zabawy z muzyką i ruchem dwa razy w tygodniu po 15-20 minut, przez 8 tygodni. Przed programem i po nim dzieci wykonywały zadanie podobne do „Głowa, kolana na odwrót”. Te, które się bawiły, zrobiły w nim trochę większy postęp niż grupa porównawcza, ale różnica nie była istotna statystycznie. W drugim zadaniu na hamowanie odruchu różnicy nie było. W całej grupie istotny wynik dotyczył tylko testu wczesnej matematyki. W dodatkowej analizie więcej zyskały dzieci, które na starcie słabo radziły sobie z tym zadaniem, ale autorzy każą czytać to ostrożnie. Sami piszą też, że próba była mała, a wyników nie da się przenieść na inne grupy dzieci.
Rejestr Blueprints opisuje cztery badania tego programu: małe efekty w części zadań, brak różnic w ocenach nauczycieli, a w badaniu z Nowej Zelandii efekt, który po czterech miesiącach nie był już istotny. Wszystkie prowadzono w grupach przedszkolnych, nie w domu z rodzicem. Dlatego niczego nie obiecujemy. W tych zabawach dziecko zatrzymuje ruch na hasło, czeka na sygnał i pilnuje zasad, a przy okazji dużo się śmieje.
Zabawa w stop jest środkową częścią programu „Ruch, stop, oddech”, który powstał w Givyx for Kids. Telefon trzymasz ty, a sygnałem jest muzyka, która gra i milknie, bęben albo trójkąt. Jest też cicha wersja: zielona i czerwona karta na ekranie zamiast dźwięków. Jak wygląda cała sesja, opisujemy w tekście o gimnastyce porannej dla dzieci. Zostaw e-mail na liście Givyx for Kids, a damy znać, kiedy aplikacja będzie do pobrania na twój telefon.
Najczęstsze pytania
Na czym polega zabawa raz dwa trzy Baba Jaga patrzy?
Jedna osoba stoi tyłem i woła „Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy!”. Pozostali idą w jej stronę, a kiedy się odwraca, zastygają bez ruchu. Kto pierwszy jej dotknie, zostaje nową Babą Jagą.
Od ilu lat można grać w Babę Jagę?
Karta Laboratorium Zabaw Tradycyjnych podaje wiek od około 4 lat. Młodszym lepiej pasują prostsze zabawy w stop: Kółko graniaste dla 1-2 latka, a Zamrażanka albo „żółw i zając” dla 2-4 latka.
Co zrobić, żeby nikt nie odpadał i nie płakał?
Zamiast powrotu na start wprowadź krok do tyłu, a zamiast wygranej zamianę ról: każdy po kolei jest Babą Jagą. Runda kończy się, gdy wszyscy dojdą do ściany.
Zobacz też
- Gimnastyka poranna dla dzieci w domu: 5 minut przed wyjściem
- Zabawy ruchowe dla dzieci w domu, gdy energia rozsadza
- Zabawy dla dzieci bez zabawek i bez rekwizytów
Źródła
- Laboratorium Zabaw Tradycyjnych (Forum Muzyki Tradycyjnej): karta zabawy „Raz, dwa, trzy, Baba Jaga patrzy!”
- McClelland i in. (2019), Frontiers in Psychology: Red Light, Purple Light! Results of an Intervention to Promote School Readiness for Children From Low-Income Backgrounds
- Blueprints for Healthy Youth Development: Red Light, Purple Light!: A Self-Regulation Intervention
- Center on the Developing Child (Harvard): Executive Function Activities for 3- to 5-year-olds

