Zabawy paluszkowe dla dzieci: wierszyki i co rozwijają

Zabawy paluszkowe dla dzieci to krótkie wierszyki, które mówisz, dotykając paluszków, dłoni albo pleców dziecka. Wystarczą dwie ręce i pięć minut, a maluch szybko zaczyna czekać na łaskotki i dopowiadać końcówki. Poniżej znajdziesz stare rymowanki, kilka nowych wierszyków napisanych dla tego tekstu i wyjaśnienie, co takie zabawy dają.
Co rozwijają zabawy paluszkowe
Logopedzi z angielskiego szpitala dziecięcego Alder Hey (NHS) piszą, że piosenki i rymowanki pomagają dziecku uczyć się nowych słów, przewidywać, co będzie dalej, i czekać na swoją kolej. Serwis Health for Under 5s, finansowany przez NHS, przypomina, że ucząc się mówić, dziecko uczy się też słuchać, patrzeć, czekać na swoją kolej i używać gestów oraz min, a wspólne historie, piosenki i wierszyki dają temu dobrą podstawę.
W praktyce cele zabaw paluszkowych są proste:
- Mowa. Rytm i powtarzane słowa łatwo zapamiętać. Dziecko najpierw czeka na ostatnie słowo, potem je dopowiada.
- Przewidywanie. Maluch wie, że po „frr” przyjdą łaskotki, i śmieje się wcześniej. To znak, że zna już kolejność.
- Bliskość. Siedzicie blisko, patrzycie na siebie, jest dotyk i wspólny śmiech.
- Ręce. Przy okazji dziecko próbuje samo zginać pojedyncze palce, liczyć na nich i naśladować twoje ruchy.
Jak mówić wierszyki, żeby dziecko dołączyło
Ci sami logopedzi NHS radzą kilka prostych rzeczy, które dobrze działają także po polsku:
- Powoli. Mów wolniej niż zwykle, żeby dziecko nadążyło i mogło się włączyć.
- Z ruchem. Do słów dodaj gesty. Ruch pomaga zrozumieć i zapamiętać.
- Z przerwą. Gdy dziecko zna już wierszyk, zatrzymaj się przed ostatnim słowem i poczekaj.
- W kółko. Powtarzaj te same rymowanki wiele razy. Dzieci kochają znane rzeczy.
- W waszym języku. Jeśli w domu mówicie po ukraińsku, rosyjsku czy angielsku, mów rymowanki, które znasz z dzieciństwa. Logopedzi NHS zachęcają, żeby używać języka domowego.
Ostatnia rada od nas: łaskocz delikatnie i przestań, gdy dziecko się odsuwa albo marszczy czoło. Zabawa ma być przyjemna dla obu stron.
Tradycyjne zabawy paluszkowe: wierszyki, które znają babcie
Te rymowanki są ludowe, nikt nie zna ich autora, a w każdej rodzinie brzmią trochę inaczej. Mów je tak, jak pamiętasz.
Sroczka kaszkę warzyła
Wiek: od 1 roku. Czas: 2 minuty.
Weź otwartą dłoń dziecka. Kółeczko palcem po środku dłoni to gotowanie kaszki, a potem dotykasz kolejnych paluszków:
Sroczka kaszkę warzyła, dzieci swoje karmiła:
temu dała na miseczce, temu dała na łyżeczce,
temu dała w garnuszeczku, temu dała w dzbanuszeczku,
a temu nic nie dała, tylko frr! i poleciała.
Na „frr!” połaskocz dłoń albo „odfruń” palcami po ręce. Co powiedzieć po zabawie: „Który paluszek nic nie dostał? Ten najmniejszy!”
Idzie rak nieborak
Wiek: od 1 roku. Czas: 1 minuta.
Wędruj dwoma palcami od dłoni dziecka w górę po ręce, powoli i z napięciem:
Idzie rak nieborak, jak uszczypnie, będzie znak!
Na „znak” lekko połaskocz pod pachą albo pod brodą. Przy kolejnym razie zatrzymaj się przed „znak” i poczekaj.
Kosi, kosi, łapci
Wiek: od 1 roku. Czas: 1-2 minuty.
Klaszczecie razem w rytm, ty trzymasz dłonie dziecka w swoich albo klaszczecie naprzeciw siebie:
Kosi, kosi, łapci, pojedziem do babci.
Dalszy ciąg każda rodzina mówi po swojemu. Możecie dopowiedzieć, co babcia da do jedzenia, i za każdym razem wymyślić coś innego.
Nowe wierszyki na paluszkach
Te cztery rymowanki napisaliśmy sami dla tego poradnika. Możesz je dowolnie zmieniać.
Ten paluszek wstał już rano
Wiek: 1-4 lata. Czas: 2 minuty. Dobra na poranek.
Ten paluszek wstał już rano,
ten paluszek mył się pianą,
ten paluszek zjadł bułeczkę,
ten paluszek wypił mleczko,
a najmniejszy, ten maluszek,
śpi zwinięty jak okruszek.
- Zaczynasz od kciuka i przy każdym wersie dotykasz następnego palca.
- Przy „maluszku” zginasz mały palec do środka dłoni.
- Na koniec szepczesz: „Pobudka!” i mały palec się prostuje.
Kap, kap, kropelki
Wiek: 1-5 lat. Czas: 2 minuty. Dobra na plecy, na leżąco.
Kap, kap, kropelki,
deszczyk mały, deszczyk wielki,
szuru-buru, leje z chmury,
a już słonko, hop, do góry!
- „Kap, kap”: stukasz opuszkami palców w dłoń albo plecy dziecka.
- „Deszczyk wielki”: stukasz szybciej, całymi palcami.
- „Szuru-buru”: pocierasz dłońmi plecy w kółko.
- „Hop, do góry”: oboje podnosicie ręce z rozłożonymi palcami jak promienie.
Potem zamiana: dziecko robi deszcz na twoich plecach.
Pięć jabłuszek
Wiek: 3-6 lat. Czas: 3-5 minut. Ćwiczy liczenie wstecz.
Pięć jabłuszek na jabłonce
grzeje się w jesiennym słońcu.
Wiatr zawiał: fiu, fiu, fiu!
Jedno spadło. Ile tu?
- Dziecko pokazuje pięć palców, to jabłka na drzewie.
- Na „fiu, fiu” dmucha na dłoń i zgina jeden palec.
- Liczycie, ile zostało, i mówicie wierszyk od nowa z czterema jabłuszkami, potem z trzema.
- Gdy nie ma już żadnego, „zbieracie” jabłka do koszyka i wszystkie palce wracają.
Co powiedzieć: „Ile jabłek zostało na drzewie? Policzymy na palcach?”
Ten paluszek ziewa
Wiek: 1-5 lat. Czas: 2 minuty. Na wieczór, przed snem.
Ten paluszek ziewa: aaa,
ten paluszek idzie spać,
ten się kładzie na poduszkę,
ten przykrywa sobie brzuszek,
a najmniejszy szepcze: sza,
cała rączka śpi, pa, pa.
Przy każdym wersie zginasz jeden palec dziecka, aż dłoń zamknie się w miękką piąstkę. Mów coraz ciszej i wolniej. Na koniec przykryj piąstkę swoją dłonią jak kołderką.
Zabawy paluszkowe dla 2 latka: jak zacząć
Dwulatek zwykle już coś dopowiada i chce robić ruchy sam. Kilka podpowiedzi na start:
- Jedna rymowanka na tydzień. Lepiej jedna znana na pamięć niż pięć nowych. Gdy dziecko ją zna, dodaj drugą.
- Stała pora. Na przykład „Ten paluszek wstał już rano” przy ubieraniu, a „Ten paluszek ziewa” w łóżku. Rymowanka staje się częścią dnia.
- Dziecko prowadzi. Pozwól mu robić „sroczkę” na twojej dłoni albo deszcz na twoich plecach. Pomyłki są w porządku.
- Krótko. Dwie, trzy rymowanki i koniec, zanim zabawa się znudzi.
Zabawy paluszkowe świetnie sprawdzają się też w poczekalni, w kolejce i w samochodzie. Więcej pomysłów na takie chwile znajdziesz w tekście o zabawach bez zabawek.
W Givyx for Kids są zabawy Rymowanki na paluszkach i Mycie zębów z rymowanką, z instrukcją krok po kroku, a aplikacja układa zabawy w tygodniowy plan: rano, przed południem, po południu i wieczorem. Dołącz do listy oczekujących Givyx for Kids, a gdy aplikacja wystartuje, dostaniesz plan zabaw na pierwszy tydzień.
Najczęstsze pytania
Od kiedy bawić się w zabawy paluszkowe?
Możesz zacząć z niemowlakiem, bo słuchanie twojego głosu i dotyk to już zabawa. Z czasem dziecko zaczyna czekać na łaskotki i śmiać się we właściwym momencie. Starsze maluchy dopowiadają słowa i robią ruchy same.
Jakie są cele zabaw paluszkowych?
Według logopedów NHS rymowanki i piosenki pomagają uczyć się nowych słów, przewidywać, co będzie dalej, i czekać na swoją kolej. Do tego dochodzi bliskość z dorosłym i ćwiczenie ruchów palców.
Jakie wierszyki do zabaw paluszkowych dla 2 latka?
Na początek krótkie i znane: „Idzie rak nieborak”, „Sroczka kaszkę warzyła”, „Kosi, kosi, łapci”. Gdy dziecko je zna, dodaj dłuższy wierszyk z liczeniem albo wyciszający, na przykład „Ten paluszek ziewa” na wieczór.
Co zrobić, gdy dziecko nie chce się bawić?
Nie naciskaj. Powiedz rymowankę na swojej dłoni albo na misiu, a dziecko może tylko patrzeć. Często dołącza samo przy drugim albo trzecim razie.
Zobacz też
- Rytuał przed snem: spokojny wieczór krok po kroku
- Zabawy dla 2 latka w domu
- Zabawy w samochodzie dla dzieci: gry słowne na drogę
